Cách phòng ngừa cúm gia cầm là “tấm khiên” bắt buộc với mọi mô hình nuôi gà, vịt, ngan… vì virus cúm gia cầm có khả năng lây lan rất nhanh, tồn tại dai trong môi trường và có thể gây thiệt hại lớn nếu bùng phát trong đàn. Năm 2026, xu hướng phòng bệnh hiệu quả nhất vẫn là phòng theo hệ thống: an toàn sinh học (biosecurity) + tiêm phòng đúng trọng điểm + giám sát sớm + xử lý ổ dịch chuẩn quy trình. Bài viết dưới đây tổng hợp các nguyên tắc và bước làm “đúng – đủ – dễ áp dụng” cho hộ nhỏ lẻ đến trang trại.
Cúm gia cầm là gì?
Cúm gia cầm là bệnh truyền nhiễm do virus cúm A gây ra, lây chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp, phân, dụng cụ – phương tiện, người ra vào, và đặc biệt là tiếp xúc với chim hoang dã.
Vì virus có thể “ẩn” trong môi trường và lây theo nhiều đường, nên nếu chỉ làm mỗi tiêm vaccine hoặc chỉ phun sát trùng thì chưa đủ. Phòng tốt nhất là khóa chặt 3 cửa: (1) không cho mầm bệnh vào trại, (2) không cho lây chéo trong trại, (3) không cho phát tán ra ngoài.
Nguyên tắc vàng 2026: “Biosecurity trước – Vaccine đúng – Giám sát sớm”
Các khuyến nghị quốc tế nhấn mạnh phòng cúm gia cầm hiệu quả dựa trên biosecurity nghiêm ngặt, vệ sinh tốt, tách gia cầm khỏi chim hoang và báo cáo sớm khi có bất thường.
Ở Việt Nam, trọng tâm triển khai thường xoay quanh giám sát, ứng phó nhanh (khoanh vùng–tiêu hủy–khử trùng), và tiêm phòng tại vùng nguy cơ.
Cách phòng ngừa cúm gia cầm bằng an toàn sinh học
1. Thiết lập “3 lớp rào” (rất hiệu quả, chi phí thấp)
- Lớp 1 – Ngoài trại: hàng rào + cổng kiểm soát + biển “không phận sự miễn vào”.
- Lớp 2 – Vùng đệm: khu thay đồ, rửa tay, khử trùng giày, sổ ghi khách.
- Lớp 3 – Khu nuôi: giới hạn người vào chuồng, đi 1 chiều, dụng cụ dùng riêng từng khu.
Lý do: virus lây qua người/xe/dụng cụ rất thường gặp; kiểm soát “đầu vào” là cách chặn rủi ro rẻ nhất.
2. Quy trình ra vào trại (SOP) – làm chặt là giảm dịch rõ rệt
- Mỗi người vào trại: thay đồ bảo hộ, đi ủng riêng, rửa tay + sát trùng.
- Xe chở cám/giống: đi qua hố sát trùng/bãi phun; tài xế hạn chế vào sâu khu nuôi.
- Không “ghé trại khác rồi về trại mình” trong cùng ngày nếu có thể (giảm nguy cơ mang mầm bệnh).
Các biện pháp kiểu này thường được nhấn mạnh trong hướng dẫn phòng chống tại địa phương (tăng kiểm soát, khử trùng, hạn chế lây lan).
3. Ngăn chim hoang dã – điểm mấu chốt năm 2026
Tổ chức WOAH khuyến nghị giữ gia cầm tránh tiếp xúc chim hoang, tăng vệ sinh chuồng trại và thiết bị.
Việc cần làm:
- Lưới chắn chim, che kín khu thức ăn.
- Không để ao nước mở ngay sát chuồng (đặc biệt vịt, thủy cầm).
- Thu gom thức ăn rơi vãi, tránh thu hút chim trời.
Vệ sinh – tiêu độc khử trùng
Nhiều trại phun thuốc sát trùng nhưng vẫn tái dịch vì làm sai thứ tự. Cách đúng:
- Dọn phân – rác – chất độn ẩm (cắt 80% mầm bệnh).
- Rửa cơ học (nước + chà).
- Để khô (virus giảm sống khi môi trường khô).
- Phun sát trùng theo nồng độ/đúng thời gian tiếp xúc.
Địa phương thường nhấn mạnh vệ sinh, tiêu độc khử trùng như trụ cột phòng cúm gia cầm.
Mẹo thực dụng:
- Tăng tần suất khử trùng ở cửa chuồng, lối đi, khu gom trứng, khu đóng bắt.
- Đặt khay sát trùng chân ở cửa, thay dung dịch theo lịch (đừng để “nước bẩn” thành vô tác dụng).
Tiêm phòng vaccine cúm gia cầm
Tiêm vaccine là lớp bảo vệ quan trọng, nhưng không thay thế an toàn sinh học. Nhiều hướng dẫn nhấn mạnh tiêm phòng ở vùng nguy cơ, kết hợp giám sát – ứng phó nhanh khi có ổ dịch.
1. Mục tiêu bao phủ và vùng trọng điểm
Một số tài liệu/khuyến nghị về kiểm soát cúm gia cầm nhấn mạnh tăng bao phủ tiêm phòng ở nhóm nguy cơ cao (thường đặt mục tiêu tiêm phần lớn đàn thuộc diện tiêm).
- Thực hành tốt: Ưu tiên tiêm ở vùng có ổ dịch cũ, vùng nuôi dày, vùng giáp ranh, nơi có chợ gia cầm sống.
2. Chọn vaccine và lịch tiêm
Virus cúm biến đổi, nên hiệu quả vaccine phụ thuộc chủng lưu hành và chương trình thú y địa phương.
Bạn nên:
- Theo lịch tiêm của thú y địa phương/doanh nghiệp giống.
- Ghi chép đầy đủ: ngày tiêm – lô vaccine – số lượng – phản ứng sau tiêm.
- Sau tiêm vẫn giữ biosecurity, vì vaccine không giúp “vô nhiễm”, mà chủ yếu giảm nguy cơ bệnh nặng/giảm phát tán.
Giám sát sớm
1. Checklist quan sát mỗi ngày (5 phút/chuồng)
- Ăn uống giảm, tụ đàn, xù lông, thở khó, ho/khò khè
- Giảm đẻ, trứng xấu bất thường
- Tăng chết rải rác hoặc chết nhanh
Khi có dấu hiệu nghi ngờ, khuyến nghị chung là báo cơ quan thú y và triển khai biện pháp kiểm soát ngay để tránh lan rộng.
2. Quy trình xử lý khi nghi cúm gia cầm
- Cách ly khu chuồng nghi nhiễm, dừng xuất/nhập đàn.
- Tăng khử trùng lối đi, dụng cụ, quần áo.
- Thông báo thú y để lấy mẫu, hướng dẫn khoanh vùng.
- Tuyệt đối không bán chạy/giết mổ lén (làm lây lan mạnh hơn và rủi ro pháp lý).
Các mô tả về ứng phó nhanh (cách ly–tiêu hủy–khử trùng–báo cáo) được nhắc trong các tài liệu tổng hợp phòng ngừa và kiểm soát.
Quản lý con giống – thức ăn – nước uống
- Con giống: chọn nơi có kiểm dịch/uy tín; cách ly theo dõi trước khi nhập đàn chính.
- Thức ăn: bảo quản khô, kín; tránh chim/chuột tiếp xúc.
- Nước: sạch, không dùng nguồn nước dễ nhiễm phân chim hoang (ao hồ mở).
Đây là nhóm yếu tố thường được đưa vào gói biện pháp phòng cúm gia cầm ở cấp địa phương và trong hướng dẫn kiểm soát dịch.
Năm 2026, cách phòng ngừa cúm gia cầm hiệu quả nhất vẫn là phòng theo hệ thống: an toàn sinh học chặt chẽ + tiêm phòng đúng trọng điểm + giám sát sớm + xử lý nhanh khi nghi ngờ. Làm tốt từ “cổng trại” đến “trong chuồng” sẽ giúp giảm mạnh nguy cơ bùng dịch, bảo vệ đàn và ổn định lợi nhuận lâu dài.
CÔNG TY CỔ PHẦN EUFEED VIỆT NAM
- Địa chỉ: KCN Phố Nối A, Văn Lâm, Hưng Yên
- Hotline: 094.219.3898
- Email: Eufeed@gmail.com
- Website: https://eufeed.com.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/EUfeedchauAu
