Các phương pháp bảo quản nguyên liệu thức ăn chăn nuôi

Trong chăn nuôi hiện đại, chi phí thức ăn thường chiếm từ 60-70% tổng giá thành sản phẩm. Đây là khoản đầu tư lớn nhất, quyết định trực tiếp đến lợi nhuận của người chăn nuôi. Tuy nhiên, một thực tế đáng buồn là một phần không nhỏ khoản đầu tư này có thể bị hao hụt hoặc mất trắng do quá trình bảo quản không đúng cách. Thức ăn bị ẩm mốc, suy giảm dinh dưỡng, hay nhiễm độc tố không chỉ gây lãng phí tiền bạc mà còn là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và năng suất của đàn vật nuôi.

Chính vì vậy, việc nắm vững các kỹ thuật bảo quản thức ăn chăn nuôi không còn là một công việc phụ, mà đã trở thành một kỹ năng quản lý cốt lõi, giúp bảo vệ tài sản, tối ưu hóa hiệu quả và đảm bảo sự phát triển bền vững cho trang trại. Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện, từ việc nhận diện các yếu tố rủi ro đến 5 phương pháp bảo quản hiệu quả nhất hiện nay.

Tầm quan trọng của việc bảo quản thức ăn chăn nuôi

Nhiều người thường chỉ quan tâm đến chất lượng thức ăn lúc mua về mà xem nhẹ khâu lưu trữ. Đây là một sai lầm nghiêm trọng có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường. Bảo quản đúng cách mang lại ba lợi ích vàng:

Bảo toàn giá trị dinh dưỡng: Các thành phần quý giá trong thức ăn như vitamin, protein, chất béo rất nhạy cảm với môi trường. Nhiệt độ cao, độ ẩm và ánh sáng có thể phá hủy chúng, làm giảm chất lượng thức ăn. Bảo quản tốt giúp giữ lại tối đa hàm lượng dinh dưỡng, đảm bảo vật nuôi được cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết để phát triển.
Ngăn ngừa độc tố, bảo vệ sức khỏe vật nuôi: Môi trường bảo quản kém, đặc biệt là ẩm ướt, là điều kiện lý tưởng cho nấm mốc phát triển. Các loài nấm mốc này sinh ra độc tố (Mycotoxin, điển hình là Aflatoxin) cực kỳ nguy hiểm. Độc tố nấm mốc là “kẻ giết người thầm lặng”, gây suy giảm miễn dịch, tổn thương gan thận, rối loạn sinh sản, giảm tăng trọng và thậm chí gây chết hàng loạt ở vật nuôi.
Tiết kiệm chi phí, tối ưu lợi nhuận: Việc bảo quản thức ăn chăn nuôi tốt giúp giảm thiểu hao hụt do ẩm mốc, côn trùng, chuột bọ. Điều này đồng nghĩa với việc tiết kiệm được chi phí mua mới, giảm chi phí thuốc thang do vật nuôi khỏe mạnh hơn và đạt được năng suất tối ưu, từ đó gia tăng lợi nhuận.

Tầm quan trọng của việc bảo quản thức ăn chăn nuôi

Yếu tố ảnh hưởng tới thức ăn chăn nuôi

Để phòng bệnh hiệu quả, ta cần biết rõ nguyên nhân gây bệnh. Tương tự, để bảo quản tốt, cần xác định được “kẻ thù” của thức ăn chăn nuôi. Đó là:

Độ ẩm: Đây là kẻ thù số một. Độ ẩm không khí cao (trên 75%) hoặc thức ăn bị dính nước sẽ tạo điều kiện hoàn hảo cho nấm mốc và vi khuẩn sinh sôi, gây vón cục và hư hỏng.
Nhiệt độ: Nhiệt độ cao (trên 30°C) không chỉ thúc đẩy vi sinh vật phát triển mà còn làm tăng tốc độ oxy hóa, khiến chất béo trong thức ăn bị ôi, khét (hiện tượng oxy hóa), làm giảm tính ngon miệng và phá hủy các vitamin tan trong dầu.
Ánh sáng mặt trời: Ánh nắng trực tiếp có thể phá hủy các vitamin nhạy cảm, đặc biệt là vitamin A và vitamin nhóm B.
Oxy trong không khí: Góp phần vào quá trình oxy hóa chất béo và làm suy giảm chất lượng thức ăn theo thời gian.
Côn trùng và động vật gây hại: Chuột, gián, mọt… không chỉ ăn và làm hao hụt thức ăn mà còn mang theo mầm bệnh, gây ô nhiễm qua phân và nước tiểu của chúng.

5 Cách bảo quản thức ăn chăn nuôi đúng cách

Dựa trên việc xác định các yếu tố rủi ro trên, chúng ta có 5 phương pháp cốt lõi để bảo quản thức ăn hiệu quả, dễ dàng áp dụng cho mọi quy mô trang trại.

1. Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát

Đây là nguyên tắc cơ bản và quan trọng nhất. Một nhà kho lý tưởng cần đáp ứng các tiêu chí sau:

Vị trí: Xây dựng ở nơi cao ráo, tránh bị ngập úng.
Kết cấu: Mái che chắc chắn, không bị dột. Tường bao kín để tránh mưa tạt. Nền kho tốt nhất là nền xi măng, dễ quét dọn và chống ẩm.
Kê cao: Tuyệt đối không để bao thức ăn tiếp xúc trực tiếp với mặt đất hoặc áp sát vào tường. Phải sử dụng pallet gỗ hoặc kệ sắt kê các bao thức ăn cách mặt đất ít nhất 20-30cm và cách tường 50cm. Khoảng trống này giúp không khí lưu thông, giảm nguy cơ hấp ẩm và dễ dàng phát hiện chuột bọ.
Thông gió: Kho phải có hệ thống thông gió tốt (cửa sổ, quạt thông gió) để không khí được lưu thông, giảm nhiệt độ và độ ẩm tích tụ.

2. Đựng trong bao bì chuyên dụng

Bao bì không chỉ dùng để chứa đựng mà còn là lớp áo giáp bảo vệ thức ăn khỏi các tác nhân bên ngoài.

Luôn giữ thức ăn trong bao bì gốc của nhà sản xuất càng lâu càng tốt, vì chúng đã được thiết kế để chống ẩm và bảo quản tốt nhất.
Khi sử dụng, chỉ nên mở một bao và dùng hết rồi mới mở bao khác. Sau khi lấy thức ăn, miệng bao phải được buộc hoặc kẹp kín lại.
Đối với nguyên liệu tự phối trộn hoặc mua dạng rời, cần chứa trong các thùng, silo chuyên dụng có nắp đậy kín, đảm bảo sạch sẽ, khô ráo. Tuyệt đối không dùng lại các bao bì đã từng chứa hóa chất, phân bón.

3. Kiểm tra chất lượng định kỳ

Đừng đợi đến khi vật nuôi có dấu hiệu ngộ độc mới kiểm tra kho. Việc kiểm tra định kỳ (ít nhất 1 lần/tuần) giúp phát hiện sớm các vấn đề và xử lý kịp thời.

Kiểm tra bằng cảm quan: Quan sát xem thức ăn có bị vón cục, đổi màu (xuất hiện các đốm xanh, đen, trắng của nấm mốc), có mùi lạ (mùi mốc, chua, hôi) hay không.
Kiểm tra nhiệt độ: Dùng tay sờ vào các bao cám. Nếu thấy một khu vực nào đó nóng bất thường, đó là dấu hiệu chắc chắn của hoạt động vi sinh vật gây hư hỏng bên trong.
Kiểm tra côn trùng, chuột bọ: Tìm kiếm các dấu hiệu như bao bì bị cắn rách, phân chuột, hoặc sự xuất hiện của sâu mọt.

4. Nguyên tắc “Nhập trước – Xuất trước” (FIFO)

Đây là nguyên tắc vàng trong quản lý kho. “FIFO” là viết tắt của First-In, First-Out, có nghĩa là lô hàng nào nhập về kho trước thì phải được ưu tiên sử dụng trước.

Mục đích: Áp dụng nguyên tắc này giúp đảm bảo không có lô thức ăn nào bị tồn kho quá lâu, tránh nguy cơ hết hạn sử dụng, suy giảm chất lượng và tăng rủi ro hư hỏng.
Cách thực hiện: Sắp xếp kho một cách khoa học. Các lô hàng mới nhập nên được xếp vào phía sau hoặc một khu riêng, nhường chỗ cho các lô hàng cũ hơn được đưa ra khu vực dễ lấy để xuất dùng trước. Ghi ngày nhập hàng lên từng lô để dễ dàng nhận biết.

5. Sử dụng các chất bảo quản an toàn

Đối với việc bảo quản số lượng lớn hoặc trong điều kiện thời tiết bất lợi, có thể cân nhắc sử dụng thêm các chất bảo quản để tăng hiệu quả.

Axit hữu cơ: Các loại axit như propionic, formic, lactic… được sử dụng phổ biến để trộn vào thức ăn dạng hạt. Chúng có tác dụng ức chế mạnh mẽ sự phát triển của nấm mốc và vi khuẩn.
Chất chống oxy hóa: Các chất như BHT, BHA hoặc các chiết xuất tự nhiên từ Vitamin E, hương thảo giúp ngăn chặn quá trình oxy hóa chất béo, giữ cho thức ăn không bị ôi khét.
Ủ chua: Đối với các loại thức ăn thô xanh (cỏ, thân cây ngô), ủ chua là phương pháp bảo quản sinh học hiệu quả nhất. Quá trình lên men yếm khí tạo ra axit lactic, vừa giúp bảo quản thức ăn lâu dài, vừa làm tăng giá trị dinh dưỡng và tính ngon miệng.

Bảo quản thức ăn chăn nuôi là một quy trình quản lý liên tục, đòi hỏi sự cẩn thận và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc. Đây không phải là một công việc tốn kém mà là một khoản đầu tư thông minh, mang lại lợi ích trực tiếp và to lớn. Bằng cách áp dụng đồng bộ 5 phương pháp trên, người chăn nuôi có thể bảo vệ được nguồn vốn quý giá của mình, đảm bảo cung cấp cho vật nuôi nguồn dinh dưỡng an toàn và chất lượng nhất, tạo nền tảng vững chắc cho một vụ mùa thành công và bội thu.

CÔNG TY CỔ PHẦN EUFEED VIỆT NAM