Trong chăn nuôi quy mô nông hộ và nhỏ lẻ, chi phí thức ăn thường chiếm từ 60% đến 70% tổng chi phí đầu tư. Khác với các trang trại công nghiệp lớn có quy trình tự động hóa và nguồn vốn dồi dào, các mô hình nhỏ lẻ thường gặp khó khăn về khả năng tích trữ, biến động giá nguyên liệu và chi phí vận chuyển.
Do đó, việc lựa chọn thức ăn cho chăn nuôi nhỏ lẻ đòi hỏi sự linh hoạt, tối ưu chi phí nhưng vẫn phải đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng cho vật nuôi phát triển khỏe mạnh. Dưới đây là những lưu ý quan trọng người nuôi cần nắm rõ.
Cân đối giữa cám công nghiệp và phụ phẩm nông nghiệp
Phụ thuộc hoàn toàn vào cám đóng bao công nghiệp sẽ khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể khi giá cám tăng cao. Tuy nhiên, nếu chỉ cho ăn hoàn toàn phụ phẩm thô xanh thì vật nuôi lại chậm lớn.
Tận dụng nguồn nguyên liệu giá rẻ tại địa phương
- Tinh bột: Tận dụng cám gạo, cám ngô, sắn lát dạt hay khoai lang có sẵn tại vùng nông nghiệp địa phương để giảm chi phí mua cám thương phẩm.
- Đạm thực vật và động vật: Sử dụng bã đậu phụ, bã bia, bã đậu nành hoặc các nguồn đạm giá rẻ như ốc, giun quế, bột cá tự chế biến.
- Chất xơ và vitamin: Tăng cường rau xanh, bèo tây, thân cây chuối nghiền nhỏ để vừa bổ sung vitamin vừa giúp vật nuôi no lâu, tốt cho hệ tiêu hóa.
Phối trộn thức ăn đúng tỷ lệ dinh dưỡng
- Việc tự phối trộn cần tuân thủ tỷ lệ đạm, tinh bột và chất xơ phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của vật nuôi (heo, gà, vịt, bồ câu…).
- Tránh phối trộn quá nhiều tinh bột gây béo phì hoặc quá nhiều chất xơ làm vật nuôi chướng bụng, khó tiêu và chậm tăng trọng.
Bổ sung vi chất và men tiêu hóa để tăng hiệu quả sử dụng thức ăn
Thức ăn tự phối trộn hoặc phụ phẩm nông nghiệp thường có độ bền dinh dưỡng không cao và khó hấp thụ triệt để so với cám công nghiệp đã qua xử lý nhiệt.
- Sử dụng men vi sinh ủ chua/trộn cám: Ủ chua phụ phẩm (như thân cây ngô, củ sắn, rau bèo) bằng men vi sinh giúp làm mềm thức ăn, tăng hàm lượng axit amin và giúp vật nuôi dễ tiêu hóa hơn.
- Trộn thêm men tiêu hóa (Probiotics): Bổ sung vi sinh vật có lợi giúp bảo vệ đường ruột, hạn chế tiêu chảy và làm giảm hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR), từ đó giảm chi phí thức ăn cho chăn nuôi nhỏ lẻ.
- Bổ sung Vitamin và Khoáng chất: Đừng quên trộn thêm Vitamin C, Vitamin tổng hợp và khoáng vi lượng (Canxi, Phospho, Sắt, Kẽm) để tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho vật nuôi.
Quản lý khâu mua sắm và bảo quản thức ăn
Do quy nhỏ, việc mua lẻ từng bao cám hay bảo quản nguyên liệu không đúng cách rất dễ gây lãng phí do ẩm mốc, hư hỏng.
Mua nguyên liệu theo hình thức gom chung
- Các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ trong cùng khu vực nên liên kết thành nhóm/hợp tác xã để nhập nguyên liệu (ngô, đậu nành, cám đóng bao) với số lượng lớn trực tiếp từ đại lý cấp 1.
- Hình thức này giúp hưởng mức giá sỉ ưu đãi và giảm đáng kể chi phí vận chuyển trên từng đơn vị sản phẩm.
Kỹ thuật bảo quản tránh ẩm mốc
- Không kê cám sát mặt đất/tường: Bao cám công nghiệp và ngũ cốc khô phải được đặt trên các kệ/pallet gỗ hoặc nhựa, cách mặt đất ít nhất 20 cm và cách tường 30 cm.
- Kiểm soát độ ẩm: Nơi chứa thức ăn phải khô ráo, thoáng mát, kín mái để tránh mưa hắt. Độc tố nấm mốc (Aflatoxin) phát sinh từ nguyên liệu bị ẩm sẽ gây tổn thương gan, suy giảm miễn dịch và làm vật nuôi chết rải rác.
- Áp dụng nguyên tắc Nhập trước – Xuất trước (FIFO): Lô nguyên liệu nào mua về trước phải được sử dụng trước, tránh để tồn kho quá lâu làm suy giảm hàm lượng vitamin nhạy cảm.
Kiểm soát kỹ thuật và vệ sinh khi cho ăn
Ngay cả khi có nguồn thức ăn cho chăn nuôi nhỏ lẻ tốt, cách cho ăn không chuẩn vẫn làm thất thoát và lãng phí tiền của.
- Không cho ăn thừa mứa: Chia nhỏ bữa ăn trong ngày thay vì đổ đầy máng một lần. Thức ăn dư thừa để lâu trong máng sẽ bị ôi thiu, chua lên men và thu hút chuột, gián mang mầm bệnh tới.
- Sử dụng máng ăn chống bới/tràn: Đối với gia cầm, nên dùng máng ăn có gờ chống văng vãi; đối với heo, chọn máng ăn tự động hoặc máng xây có độ sâu vừa phải để tránh heo hất cám ra sàn.
- Đảm bảo nguồn nước sạch: Vật nuôi chỉ hấp thụ tốt dinh dưỡng khi được uống đủ nước sạch. Máng uống phải được rửa sạch hằng ngày để tránh rêu mốc và phân tích tụ.
Tóm lại, việc lựa chọn và quản lý thức ăn cho chăn nuôi nhỏ lẻ đòi hỏi sự tính toán khéo léo giữa việc tận dụng nguồn lực tại chỗ và đảm bảo cân đối dinh dưỡng. Áp dụng tốt các lưu ý trên sẽ giúp hộ chăn nuôi giảm tối đa chi phí đầu vào, chủ động nguồn thức ăn an toàn và duy trì mức lợi nhuận bền vững.
CÔNG TY CỔ PHẦN EUFEED VIỆT NAM
- Địa chỉ: KCN Phố Nối A, Văn Lâm, Hưng Yên
- Hotline: 094.219.3898
- Email: Eufeed@gmail.com
- Website: https://eufeed.com.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/EUfeedchauAu
